info-10

Çalışma İzninden Muaf Tutulacak Yabancılar

I- GİRİŞ

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu(1) uyarınca, yabancılara verilecek çalışma iznive çalışma iznimuafiyetlerine dair iş ve işlemlerde izlenecek usul ve esaslar yeniden belirleyen Uluslararası İşgücü KanunuUygulama Yönetmeliği02.02.2022 tarih 31738 sayılı ResmiGazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmişbulunmaktadır.

Bu çalışmamızda, adları geçen düzenlemeler ışığında çalışma izninden muaf tutulacak yabancılar konusuanlatılacaktır.

II- ÇALIŞMA İZNİ

6735 sayılı Kanun’un 3. maddesinde belirtildiğiüzere çalışma izni; Bakanlıkça (Çalışma ve Sosyal GüvenlikBakanlığı) resmî bir belge şeklinde düzenlenen ve geçerlilik süresiiçinde yabancıya Türkiye’de çalışma ve ikamethakkı veren izniifade eder.

Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin “Çalışma iznialınması zorunluluğu” başlıklı 12.maddesine göre;

Türkiye’de çalışacak yabancının çalışmaya başlamadan önce çalışma iznialması zorunludur. Çalışma izniBakanlık tarafından verilir.

Kanunlarda veya Türkiye’nin taraf olduğu ikiliveya çok taraflı anlaşmalar veya uluslararası sözleşmelerdeçalışma iznialmadan çalışabileceğibelirtilen yabancılar çalışma iznialmadan çalışabilirler. Bu kapsamdakiyabancıların Türkiye’de çalışmaya başlamaları yabancı çalışmaya başlamadan en geç bir gün önce veçalışmalarının sona ermesibu tarihten itibaren en geç on beş gün içinde Bakanlığa bildirilir.

III- ÇALIŞMA İZNİNDEN MUAF TUTULACAK YABANCILAR

Çalışma izninden muaf tutulacak yabancılar konusu Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’ninbirden çok maddesinde düzenlemiştir. Bu doğrultuda (Madde 48);

(1) Özel Kanunlarda yer alan hükümler ile yabancı ile işverenin diğer kanunlardan doğan yükümlülüklerinin saklıkalması kaydıyla;

a) Bilimsel, kültürel ve sanatsal faaliyetler kapsamında çalışacak yabancılar bir aya kadar,

b) Türkiye’den ihraç edilen ya da Türkiye’ye ithal edilen mal ve hizmetlerin kullanılmasına ilişkin eğitim amacıylaveya Türkiye’ye ithal edilen makine ve teçhizatın montajı, bakım ve onarımı, kullanımına ilişkin eğitimininverilmesiveya teçhizatı teslim almak veya Türkiye’de arızalanan araçların tamiriamacıyla gelecek yabancılartoplam üç aya kadar,

c) Sınır ötesihizmet sunucusu yabancılar üç aya kadar,

ç) 6102 sayılı Kanuna göre kurulmuş anonim şirketlerin Türkiye’de ikamet etmeyen yönetim kurulu üyelerivediğer şirketlerin yöneticisıfatı olmayan ortakları ile bu şirketlerde ortak olmayıp en üst seviyede temsil ve ilzamayetkiliolan Türkiye’de çalışacak yabancılar üç aya kadar,

d) Yurt dışında yerleşik olup İçişleriveya DışişleriBakanlığı’nca Türk soylu olduğu bildirilenlerden Türkiye’deçalışacaklar üç aya kadar,

e) Sportif faaliyetler kapsamında çalışacak yabancılar dört aya kadar,

f) Türk üniversiteleriile yabancı ülkelerdekiüniversiteler arasında yapılmış ve Yükseköğretim Kurulu’ncaonaylanmış öğrencideğişim programları kapsamında staj yapacak yabancılar dört aya kadar,

g) Genel Müdürlükçe belirlenen mevsimlik tarım ve hayvancılık işlerinde çalışacak yabancılar altı aya kadar,

ğ) Belgeliturizm işletmelerinin sınırları dışında faaliyette bulunacak fuar ve sirklerde çalışacak yabancılar altı ayakadar,

h) Ekonomik, sosyo-kültürel ve teknolojik alanlar ile eğitim konularında Türkiye’ye önemlihizmet ve katkısağlayabilecekleriilgilikamu kurum ve kuruluşlarınca bildirilen yabancılar altı aya kadar,

ı) Tur operatörü temsilcisiolarak çalışacak yabancılar sekiz aya kadar,

i) Genel Müdürlükçe uygun görülen uluslararası stajyer öğrencideğişimi, yenimezun stajyer değişimiveyagençlik değişimiprogramları kapsamında staj yapacak yabancılar on ikiaya kadar,

j) Üniversiteler ile kamu kurum ve kuruluşlarına araştırma yapmak veya bilgive görgüleriniartırmak amacıylagelen yabancılar eğitim süresiyle sınırlı olmak kaydıyla ve her halükarda ikiyıla kadar,

k) Gençlik ve Spor Bakanlığı veya Türkiye Futbol Federasyonunun uygun görüşü olması kaydıyla spor meşruhatlıvize ile Türkiye’ye gelen profesyonel yabancı sporcu ve antrenörler ile spor hekimi, spor fizyoterapisti, spormekanisyeni, spor masözü veya masörü ve benzerispor elemanı yabancılar spor federasyonları ve spor kulüpleriile olan sözleşmelerisüresince,

l) Gemiadamlarının Eğitim, Belgelendirme ve Vardiya Standartları Hakkında Uluslararası Sözleşme’nin I/10Kuralına göre devletlerle yapılan ikiliprotokoller gereği, ilgiliidareden Uygunluk Onayı Belgesialmış TürkUluslararası GemiSiciline kayıtlı ve kabotaj hattı dışında çalışan gemilerde görev yapan yabancı gemiadamlarıiş veya hizmet sözleşmesisüresince,

m) Türkiye Avrupa BirliğiMaliİşbirliğiProgramları kapsamında yürütülen program veya projelerde görevlendirilenyabancılar görevlerisüresince,

n) Türkiye’de bir örgün öğretim programına kayıtlı yabancı öğrencilerden ilgilimevzuat gereğimeslekieğitimkapsamında bir işveren yanında staj yapması zorunlu olanlar zorunlu staj süresince,

o) Yabancı ülkelerin Türkiye’dekidiplomatik ve konsüler temsilciliklerinin bağlı birimiolarak faaliyet gösterenokullarda, kültür kurumlarında ve din kurumlarında görevliyabancılar görevlerisüresince,

ö) Yabancı ülkelerin Türkiye’dekidiplomatik ve konsüler temsilciliklerinde diplomatik kadro üyesi, konsoloslukmemuru, idarive teknik kadro üyesive konsolosluk hizmetlisi, Türkiye’dekiuluslararası kuruluşlardauluslararası memur ve idarive teknik personel olarak görev yapan kişilerin özel hizmetinde çalışanyabancılar iş veya hizmet sözleşmelerisüresince,

p) MilliSavunma Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren askerifabrika ve tersaneler ile Makina ve KimyaEndüstrisiAnonim Şirketibünyesinde çalışacak yabancılar iş veya hizmet sözleşmelerisüresince,

r) 18.06.2017 tarihlive 7034 sayılı Türk-Japon Bilim ve TeknolojiÜniversitesinin Kuruluşu Hakkında Kanunlakurulan Türk-Japon Bilim ve TeknolojiÜniversitesibünyesinde çalışacak yabancı uyruklu personel, araştırmacıveya yöneticiler iş sözleşmelerisüresince,

s) 26.04.2014 tarihlive 28983 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık EğitimiYönetmeliğiuyarınca uzmanlık eğitimialan yabancılar eğitimlerisüresince,

çalışma iznimuafiyetikapsamında değerlendirilmektedir.

A- ÇALIŞMA İZNİ MUAFİYETİ BAŞVURUSU (MADDE 49)

(1) Çalışma iznimuafiyetikapsamında olan yabancılar, çalışma iznimuafiyetialmak kaydıyla çalışabilirler.

(2) Çalışma iznimuafiyetibaşvuruları yabancı tarafından yurt içinde sistem üzerinden Bakanlığa, yurt dışındayabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedekiTürk dış temsilciliğine yapılır. Türk dıştemsilciliğine yapılan başvurular sistem üzerinden Bakanlığa iletilir.

(3) Yurt içinden yapılacak çalışma iznimuafiyetibaşvuruları, vize veya vize muafiyetisüresinin aşılmamasıkaydıyla yabancının Türkiye’ye giriş tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde yapılır.

(4) Çalışma iznimuafiyetibaşvuruları yetkiliaracı kurum tarafından da yapılabilir.

(5) 48. maddenin birincifıkrasının (o) ve (ö)(2) bentlerinde yer alan yabancılar bakımından;

a) Çalışma iznimuafiyetibaşvuruları DışişleriBakanlığına yapılır ve DışişleriBakanlığınca uygun görülenbaşvurular Bakanlığa iletilir.

b) Çalışma iznimuafiyetidüzenlenmesinde İçişleriBakanlığının olumlu görüşü aranır.

c) Başvurusu uygun bulunan yabancılara düzenlenecek çalışma iznimuafiyetibelgesigerekliharç ve değerlikağıt bedellerinin işveren tarafından ödenmesisonrasında DışişleriBakanlığına gönderilir.

B- ÇALIŞMA İZNİ MUAFİYETİ BAŞVURUSUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ (MADDE 50)

(1) Çalışma iznimuafiyetibaşvuruları, başvuruya dair bilgive belgelerin tam olması ve yabancının muafiyetkapsamında olduğunun tespit edilmesikaydıyla olumlu değerlendirilir, ihtiyaç duyulması halinde ilgilimercileringörüşlerialınır.

(2) Üç ay veya daha uzun süre için yapılan çalışma iznimuafiyetibaşvuruları Bakanlıkça değerlendirilir.Başvurusu olumlu değerlendirilen yabancılara çalışma iznimuafiyetibelgesidüzenlenir.

(3) Üç aya kadar talep edilen çalışma iznimuafiyetibaşvuruları;

a) Yurt içinden yapılması halinde Bakanlıkça,

b) Yurt dışından yapılması halinde Türk dış temsilciliğince,

değerlendirilir. Başvurusu olumlu değerlendirilen yabancılara durumlarını gösterir belge verilir. Bu belge içinçalışma iznimuafiyetiharcı ve değerlikâğıt bedelialınmaz. Ancak yabancının talep etmesive değerlikâğıtbedelinin ödenmesikaydıyla Bakanlıkça çalışma iznimuafiyetibelgesidüzenlenebilir.

(4) Adına çalışma iznimuafiyetibaşvurusu yapılan yabancılar, gerekligörülmesihalinde Genel Müdürlüğe davetedilebilir.

C- ÇALIŞMA İZNİ MUAFİYETİNDE SÜRELER (MADDE 51)

(1) Çalışma iznimuafiyeti48. maddenin birincifıkrası kapsamında belirlenen süre sınırlarını aşmamak kaydıylayabancı tarafından talep edilen süreyle düzenlenir.

(2) Çalışma iznimuafiyeti, yabancının pasaport veya pasaport yerine geçen belgelerinin geçerlilik süresindenaltmış gün daha kısa sürelive her yabancı için ayrı düzenlenir.

(3) Çalışma iznimuafiyetinde süre uzatma başvurusu yapılamaz.

D- ÇALIŞMA İZNİ MUAFİYETİ BAŞVURUSUNUN REDDİ (MADDE 52)

(1) Çalışma iznimuafiyetibaşvurusu bakımından;

a) Uluslararası işgücü politikasına uygun olmayan,

b) Sahte veya yanıltıcı bilgive belgelerle yapıldığı tespit edilen,

c) Diğer kanunlarda Türk vatandaşlarına hasredilen iş ve meslekler için yapılan,

ç) Adına çalışma iznimuafiyetibaşvurusu yapılan yabancının muafiyet kapsamında olmadığı anlaşılan,

d) Türkiye’ye girmelerine izin verilmeyecek, vize verilmeyecek veya sınırdışı etme kararı alınmış yabancılardanolduğu İçişleriBakanlığınca bildirilen yabancılara ilişkin olan,

e) Milligüvenlik, kamu düzeniveya kamu sağlığı açısından Türkiye’de çalışmasında sakınca görülen yabancılarailişkin olan,

f) DışişleriBakanlığı’nın uygun görüşü olması durumu hariç, Türkiye Cumhuriyeti’nin tanımadığı veya diplomatikilişkisinin bulunmadığı ülke vatandaşları için yapılan,

g) 48. maddenin birincifıkrasının (ö) bendi(3) kapsamında çalışma iznimuafiyetialarak çalışan yabancıların yurtiçinden aynı statüde olmayan bir işverene bağlı çalışmak üzere yaptıkları,

ğ) 49. maddenin üçüncü fıkrasında düzenlenen sürenin dolmasından sonra yapılan,

h) 53. maddenin birincifıkrasında öngörülen süreler dolmadan yapılan,

ı) Ek bilgiveya belge talebinin gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığı,

i) Kanun ve bu Yönetmelikte düzenlenen hükümlere aykırı olarak yapılan,

başvurular reddedilir.

E- ÇALIŞMA İZNİ MUAFİYETİNE İLİŞKİN DİĞER HUSUSLAR (MADDE 53)

(1) 48. maddenin birincifıkrasının (b) ve (c) bentleri(4) kapsamında çalışma iznimuafiyetiverilen yabancılar içinçalışma iznimuafiyetinin düzenlendiğitarihten itibaren altı aylık, diğer çalışma iznimuafiyetlerinde ise on ikiaylıksüre geçmedikçe aynı muafiyet kapsamında yenibaşvuru yapılamaz.

(2) Çalışma iznimuafiyetibelgesi, 48 incimaddenin birincifıkrasında öngörülen süreler içerisinde yabancıyaülkeye çoklu giriş çıkış imkânı sağlar.

(3) 48. maddenin birincifıkrasının (b) ve (d)(5) bentlerikapsamındakiçalışma iznimuafiyetiparçalı olarakkullanılabilir.

(4) Çalışma iznimuafiyetikapsamındakiçalışmanın, 48. maddenin birincifıkrasında öngörülen muafiyet süreleriniaşacak olması durumunda Bakanlıktan çalışma iznialınması zorunludur.

(5) Politika belgesinin oluşturulmasında dikkate alınacak hususlar göz önünde bulundurularak Genel Müdürlükgeçicisüreliolmak kaydıyla ilave çalışma iznimuafiyetidüzenlemeleriyapmaya ve bu düzenlemeleriresmiinternet sayfasında yayımlamaya yetkilidir.

IV- SONUÇ

Türkiye’de çalışacak yabancının çalışmaya başlamadan önce çalışma iznialması zorunludur. Çalışma izniBakanlık tarafından verilir. Çalışma izniolmadan çalıştığı tespit edilen yabancılar sınırdışı edilmek üzere Çalışmave İş Kurumu İl Müdürlüğü’nce Kanun’un 23. maddesinin sekizincifıkrası uyarınca İl Göç İdaresiMüdürlüğü’nebildirilir. Bununla birlikte söz konusu çalışma izninden muaf tutulacak yabancılar da bulunmakta olup yazımızdaaçıklandığı gibidir.

Serdar Aday
Sosyal Güvenlik Uzmanı

(1) 13.08.2016 tarih 299800 sayılı ResmiGazete’de yayımlanmıştır.

(2) o) Yabancı ülkelerin Türkiye’dekidiplomatik ve konsüler temsilciliklerinin bağlı birimiolarak faaliyet gösteren okullarda, kültürkurumlarında ve din kurumlarında görevliyabancılar görevlerisüresince,

ö) Yabancı ülkelerin Türkiye’dekidiplomatik ve konsüler temsilciliklerinde diplomatik kadro üyesi, konsolosluk memuru, idarive teknikkadro üyesive konsolosluk hizmetlisi, Türkiye’dekiuluslararası kuruluşlarda uluslararası memur ve idarive teknik personel olarak görevyapan kişilerin özel hizmetinde çalışan yabancılar iş veya hizmet sözleşmelerisüresince,

(3) ö) Yabancı ülkelerin Türkiye’dekidiplomatik ve konsüler temsilciliklerinde diplomatik kadro üyesi, konsolosluk memuru, idarive teknikkadro üyesive konsolosluk hizmetlisi, Türkiye’dekiuluslararası kuruluşlarda uluslararası memur ve idarive teknik personel olarak görevyapan kişilerin özel hizmetinde çalışan yabancılar iş veya hizmet sözleşmelerisüresince,

(4) b) Türkiye’den ihraç edilen ya da Türkiye’ye ithal edilen mal ve hizmetlerin kullanılmasına ilişkin eğitim amacıyla veya Türkiye’ye ithaledilen makine ve teçhizatın montajı, bakım ve onarımı, kullanımına ilişkin eğitiminin verilmesiveya teçhizatı teslim almak veyaTürkiye’de arızalanan araçların tamiriamacıyla gelecek yabancılar toplam üç aya kadar,

c) Sınır ötesihizmet sunucusu yabancılar üç aya kadar,

(5) b) Türkiye’den ihraç edilen ya da Türkiye’ye ithal edilen mal ve hizmetlerin kullanılmasına ilişkin eğitim amacıyla veya Türkiye’ye ithaledilen makine ve teçhizatın montajı, bakım ve onarımı, kullanımına ilişkin eğitiminin verilmesiveya teçhizatı teslim almak veyaTürkiye’de arızalanan araçların tamiriamacıyla gelecek yabancılar toplam üç aya kadar,

d) Yurt dışında yerleşik olup İçişleriveya DışişleriBakanlığı’nca Türk soylu olduğu bildirilenlerden Türkiye’de çalışacaklar üç aya kadar,