YABANCILARIN ÇALIŞTIRILMASIYLA İLGİLİ ESASLAR ile SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU AÇISINDAN YÜKÜMLÜLÜKLERİ

1. GİRİŞ

Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği 02.02.2022 tarih 31738 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş bir düzenlemedir. Adı geçen Yönetmelikle, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanuna göre yabancılara verilecek çalışma izni ve çalışma izni muafiyetleriyle ilgili iş ve işlemlerde takip edilecek usul ve esaslar yeniden düzenlenmiş olup, yabancı uyruklu çalıştıracak olan işverenler yönünden bilinmesinde fayda sağlayacağı kanaatinde olduğumuz bilgilere bu çalışmamızda yer verilecektir.

2. ULUSLARARASI İŞGÜCÜ KANUNU UYGULAMA YÖNETMELİĞİ İLE GETİRİLEN DÜZENLEMELER

Yapılan düzeleme ile yabancıların çalışma esaslarına dair tüm iş ve işlemler sistem üzerinden elektronik ortamda yapılacağı öngörülmüştür. Buna göre yabancıların çalışma izni ve çalışma izni muafiyet başvuruları ile diğer başvuruların alınması, değerlendirilmesi, sonuçlandırılması gibi tüm iş ve işlemler elektronik ortamda, sistem üzerinden yapılacaktır.

Bu doğrultuda; Yurtiçinden yapılacak çalışma izni başvurusu yönünden;

  • Çalışma izni başvurusunun yabancı kimlik numarasına,
  • Bir işverene bağlı çalışacak yabancı adına yapılan çalışma izni başvurusunda işvereninin elektronik tebligat adresine,

sahip olması zorunluluğu getirilmiştir.

Çalışma izni alınması zorunlu tutulmuş olup bu iznin çalışmaya başlamadan önce alınması gerekmektedir. Yani, Türkiye’de çalışacak yabancının çalışmaya başlamadan önce çalışma izni alması zorunludur. Ve bu çalışma izni de Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca verilmektedir. Bununla birlikte, Kanunlarda yahut Türkiye’nin taraf olduğu ikili yahut çok taraflı anlaşmalar ya da uluslararası sözleşmelerde çalışma izni almadan çalışabileceğine izin verilen yabancılar ise çalışma izni almadan çalışabilmeleri mümkündür.

Çalışma izni başvuruları yurt dışında yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine yapılmaktadır. Çalışma izni başvurularıın Yurtiçinden yapılacak olması durumunda ise yabancıya ait en az altı ay süreli geçerli bir ikamet izninin bulunması gereği bulunmaktadır.

Çalışma izni en fazla bir yıl süreyle verilmektedir. Buna göre; bir işverene bağlı çalışan yabancıya verilen çalışma izni, iş sözleşmesinin süresini aşmamak şartıyla, belirli bir işyerinde veya bunların aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte çalışmak koşuluyla ilk başvuruda en fazla bir yıl süreyle geçerli olmak üzere düzenlenebilme imkanı bulunmaktadır.

Bakanlıkça düzenlenen çalışma izni aynı zamanda ikamet izni yerine geçmektedir. Ancak tersi durum mümkün değildir. Yani yabancının herhangi bir nedenle ikamet izninin olması o yabancının aynı zamanda çalışma izninin olduğu manasına gelmemektedir.

Çalışma izninin herhangi bir sebeple geçersiz hale gelmesi durumunda buna bağlı olan ikamet izni de ortadan kalkmaktadır. Bununla birlikte, ikamet izni çalışma iznine bağlı olmayan, yani çalışma izninden bağımsız başka bir sebeple Türkiye’de geçerli bir ikamet izni olan yabancıya verilen çalışma izninin sona ermesi halinde yabancının sahip olduğu diğer ikamet izni hakkı geçersiz duruma gelmemektedir.

Yurtiçinden yapılan başvurular açısından yabancının, çalışma izninin başlangıç tarihinden itibaren bir ay içerisinde çalışmaya başlaması zorunlu tutulmuştur. Diğer taraftan, çalışma izin belgesinin işverene tebliğ tarihi ile çalışma izni başlangıç tarihinin farklı olması durumunda çalışma izin belgesinin işverene tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılan bildirimler süresinde yapılmış sayılmaktadır.

Öte yandan, bir işverene bağlı olarak çalışma izni verilen yabancının aynı işverene ait işyerinde farklı bir görevde veya bu işverenin aynı iş kolundaki diğer şubelerinde çalıştırılmak istenilmesi durumunda bu durumun, bu değişiklik talebinin işverenlikçe sistem üzerinden Bakanlığa yapılması ve söz konusu talebin Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğünce uygun bulunması icap etmektedir.

Çalışma izni süresinin uzatılması talep edilebilir. Şöyle ki; çalışma izni süre uzatma başvurusunun, çalışma izni süresi dolmadan, yani bu sürenin dolmasına 60 gün kalmasından itibaren sistem üzerinden yapılması icap etmektedir. diğer taraftan, bir işverene bağlı çalışan yabancının çalışma izin süresinin, aynı işverene bağlı olarak ilk süre uzatma başvurusunda en çok iki yıl, sonraki süre uzatma başvurularında ise en çok üç yıla kadar uzatılması imkanı bulunmaktadır.

3. YABANCILARIN ÇALIŞTIRILMASI AÇISINDAN DOĞAN SOSYAL GÜVENLİK YÜKÜMLÜLÜĞÜ

Çalışma izni bulunan yabancılara ilişkin sosyal güvenlik yükümlülüklerinin çalışma izni başvurusu esnasında ücret ve tam zamanlı çalışmaya dair beyan ve taahhüt alınmaktadır. Dolayısıyla, yabancılara ilişkin sosyal güvenlik yükümlülüklerinin bu beyan ve taahhüt doğrultusunda yerine getirilmesi gerekmektedir.

Çalışma izni kısmi süreli çalışmak üzere de düzenlenebilme imkanı bulunmaktadır. Ancak, kısmi süreli çalışmanın yapılabileceği sektör, iş ve meslekler Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğünce belirlenerek resmi internet sayfasında yayımlanmakta olup bunlarla sınırlıdır. Bu kapsamda bulunan yabancılara ilişkin sosyal güvenlik yükümlülükleri başvuru sırasında ibraz edilen iş sözleşmesinde belirtilen ücret ve süreler üzerinden yerine getirilmesi gerekmektedir.

Çalışma izni bulunan yabancıların geçici olarak yurtdışına çıkması veya gözaltı ya da tutukluluk halleri ya da raporlu olması gibi nedenlerle çalışamaması durumunda, bu durumları kanıtlayan belgelerin işverence Sosyal Güvenlik Kurumuna ibraz edilmesi zorunlu tutulmuştur.

Beyan ve taahhüt edilen ücret ve çalışma şekline riayet edilmemesi gibi durumlar söz konusu olamayacaktır. Yani çalışma izninin düzenlenmesinden sonra çalışma izni başvurusunda beyan edilen ücretin altında ücret ödenmesini veya tam süreli çalışmanın kısmi süreli çalışmaya dönüştürülmesini öngören iş sözleşmesi değişiklikleri yapmanın mümkünatı yoktur.

İşverenler ile bir işverene bağlı olmaksızın düzenlenen çalışma izinlerinde adına çalışma izni düzenlenen yabancıların, çalışmanın başlamasını ve sona ermesini ya da çalışma izninin iptalini gerektirecek halleri 15 gün içinde Bakanlığa bildirmeleri icap etmektedir.

Çalışma izni verilen yabancıların işe başlayışlarına dair Sosyal Güvenlik Kurumuna verilen işe giriş bildirimleri ve işten çıkış bildirimleri Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğüne yapılmış sayılmaktadır. Dolayısıyla, adı geçen belgelerin ayrıca Genel Müdürlüğe verilmesine gerek yoktur.

4. SONUÇ

Yabancıların çalıştırılması ile ilgili genel esaslar ile sosyal güvenlik açısından var olan yükümlülükler belirtildiği gibidir. Söz konusu yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği Bakanlık iş müfettişleri, Sosyal Güvenlik Denetmenleri, Kamu idarelerinin denetim elemanları ve kolluk kuvvetlerince denetlenmektedir. Bu denetimler neticesinde idari yaptırımlar öngörülmektedir. Bunun dışında, çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancılar sınır dışı edildiğinden buna dair masraflarda işverenden tahsil edilmektedir. Söz konusu masraflar; yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderleri, ülkelerine dönmeleri için gerekli diğer masraflar ve hatta gerektiğinde sağlık harcamaları da bu masrafın içinde yer almaktadır.

Serdar Aday
Sosyal Güvenlik Uzmanı